Prawo do bycia zapomnianym: Ewolucja orzecznictwa w kontekstach cyfrowych

„Prawo do bycia zapomnianym” (RTBF) stało się jednym z najgłośniejszych i najbardziej dyskutowanych aspektów prawa UE o ochronie danych, szczególnie w kontekście wyszukiwarek, reputacji online i wolności wypowiedzi. Prawo to, zakorzenione w Ogólnym Rozporządzeniu o Ochronie Danych (RODO) i po raz pierwszy sformułowane przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w 2014 roku, od tego czasu ewoluowało poprzez przełomowe orzecznictwo i krajowe egzekwowanie przez sądy.

Niniejszy artykuł koncentruje się na decyzji TSUE w sprawie Google przeciwko CNIL (C-507/17) – przełomowej sprawie, która zdefiniowała geograficzny zakres RTBF – i analizuje, w jaki sposób sądy krajowe i organy regulacyjne interpretują i stosują to prawo w kontekście cyfrowym i transgranicznym.

Początki: Google Spain (C-131/12)

Współczesne RTBF wyłoniło się ze sprawy Google Spain, w której TSUE orzekł, że wyszukiwarki są administratorami danych w rozumieniu prawa UE i muszą rozpatrywać wnioski osób fizycznych o usunięcie linków do nieaktualnych, nieistotnych lub nadmiernych danych osobowych, nawet jeśli oryginalna treść pozostaje w Internecie.

Sprawa ta ustaliła, że:

• Osoby fizyczne mają prawo żądać usunięcia odniesień do wyników wyszukiwania pod pewnymi warunkami.
• Wyszukiwarki muszą równoważyć prawo do prywatności z wolnością informacji i interesem publicznym.

Google przeciwko CNIL (C-507/17): Terytorialne granice usuwania odniesień

W sprawie Google przeciwko Commission nationale de l’informatique et des libertés (CNIL) TSUE rozpatrywał, czy Google jest zobowiązany do usuwania linków na całym świecie, czy tylko w UE/EOG, w odpowiedzi na wnioski RTBF.

Fakty:

• Francuski organ ochrony danych (CNIL) nałożył na Google karę za niezastosowanie się do usunięcia linków ze wszystkich wersji domen (np. google.com) po wyrażeniu zgody na usunięcie ich z domen UE (np. google.fr, google.de).
• CNIL argumentował, że ograniczenie usuwania odniesień do domen UE czyni to prawo nieskutecznym.

Orzeczenie TSUE:

• Trybunał orzekł, że globalne usuwanie odniesień nie jest wymagane na podstawie prawa UE.
• Jednak prawo UE dopuszcza, aby organy państw członkowskich wymagały szerszego usuwania odniesień, w zależności od okoliczności i lokalnych testów równoważących przeprowadzanych zgodnie z prawem.

Implikacje:

• RTBF jest terytorialnie ograniczone do UE/EOG – ale musi być skuteczne w tym zakresie, w tym poprzez środki geoblokowania, aby zapobiec obejściu prawa.
• Krajowe organy regulacyjne zachowują prawo do żądania szerszego usuwania odniesień, z zastrzeżeniem proporcjonalności i prawa międzynarodowego.

Dalsze działania krajowe i tendencje orzecznicze

Francja

Po orzeczeniu TSUE CNIL zmienił swoje praktyki w zakresie egzekwowania prawa:

• Google i inne platformy wykorzystują obecnie techniki geolokalizacji (geo-fencing), aby ograniczyć widoczność treści, do których usunięto odniesienia dla użytkowników z UE.
• Sądy francuskie nadal egzekwują żądania RTBF, kładąc nacisk na równoważenie z wolnością prasy, szczególnie w przypadku osób publicznych lub rejestrów sądowych.

Niemcy

Niemieckie sądy i Federalny Komisarz ds. Ochrony Danych (BfDI) poparli usuwanie odniesień do nieaktualnych raportów medialnych, które w nieproporcjonalny sposób szkodzą reputacji osób fizycznych.

• W jednej głośnej sprawie przedsiębiorca odniósł sukces w usunięciu z indeksu wyników wyszukiwania informacji o dawnym wyroku skazującym na podstawie art. 17 RODO.
• Sądy niemieckie często przywiązują dużą wagę do wolności wypowiedzi, ale skłaniają się ku usuwaniu odniesień, gdy w grę wchodzi rehabilitacja lub reintegracja osobista.

Hiszpania

Hiszpania, kolebka orzecznictwa RTBF, nadal odnotowuje dużą liczbę wniosków.

• Hiszpańska Agencja Ochrony Danych (AEPD) regularnie nakazuje wyszukiwarkom usuwanie odniesień do treści, które nie są w interesie publicznym, zwłaszcza w przypadku osób prywatnych lub drobnych przestępstw.
• Sądy popierają uznaniowość AEPD, ale podkreślają potrzebę indywidualnego równoważenia z prawem mediów do relacjonowania.

Obecne rozważania prawne dla dostawców usług informacyjnych (ISS)

1. Zakres obowiązków
   Wyszukiwarki i platformy muszą być w stanie wdrożyć usuwanie odniesień we wszystkich domenach UE i stosować geoblokowanie tam, gdzie jest to technicznie możliwe.
2. Równoważenie praw
   Decyzje muszą równoważyć prawa do prywatności z interesem publicznym, charakterem treści, rolą jednostki i upływem czasu.
3. Odpowiedzialność
   Administratorzy muszą dokumentować swoje uzasadnienie prawne dla akceptacji lub odrzucenia wniosków RTBF i być przygotowani do uzasadnienia decyzji przed organami regulacyjnymi.
4. Przejrzystość i prawo do odwołania
   Osoby, których dane dotyczą, muszą być informowane o wynikach ich wniosków i mieć dostęp do mechanizmów odwoławczych przed sądami krajowymi lub organami ochrony danych.

Spoglądając w przyszłość: Rola Aktu o usługach cyfrowych (DSA)

Chociaż RODO pozostaje kamieniem węgielnym dla RTBF, Akt o usługach cyfrowych (DSA) wprowadza dodatkowe obowiązki dla platform w zakresie moderowania treści, przejrzystości i praw użytkowników, w tym mechanizmów odwoławczych i jaśniejszych procedur usuwania nielegalnych treści. Chociaż nie zastępuje on praw RTBF opartych na RODO, DSA wzmacnia ramy dotyczące obsługi i dokumentowania decyzji o usunięciu.

Wnioski

Prawo do bycia zapomnianym wciąż ewoluuje w kontekście cyfrowym, zwłaszcza w miarę jak sądy doprecyzowują jego zakres i zastosowanie. Orzeczenie w sprawie Google przeciwko CNIL wniosło istotne wyjaśnienie w kwestii terytorialnych granic usuwania odniesień, ale potwierdziło również, że państwa członkowskie mogą nakładać szersze obowiązki, gdy jest to uzasadnione.

Dla platform cyfrowych, wyszukiwarek i dostawców usług ISS wyzwaniem jest poruszanie się po złożonej mozaice krajowych podejść – równoważenie prywatności, zgodności z prawem i wolności informacji w każdej jurysdykcji, w której działają.

Potrzebujesz porady, jak obsługiwać żądania RTBF, równoważyć konkurujące ze sobą prawa lub przygotować strategię zgodności?

Nasz zespół ds. ochrony danych i usług cyfrowych może pomóc w budowaniu polityk, szkoleniu zespołów ds. moderacji i pewnym odpowiadaniu na zapytania organów regulacyjnych.